Wat veel mensen niet weten, is dat Nederland vanaf het midden van de de jaren '60 tot de top heeft behoord op het gebied van het hedendaagse sieradenontwerp. Vanaf toen begonnen ontwerpers het sieraad te behandelen als een artistiek medium, waarmee ideeën konden worden uitgedrukt. Evert Nijland, Liesbet Bussche en Marcel van Kan kunnen ook in deze traditie geplaatst worden. Hun werken zijn nog tot 5 februari te zien is tijdens de tentoonstelling Ontketend! Grenzeloze Sieraden in het Museum voor Moderne Kunst Arnhem (MMKA). Tijdens het laatste ontwerpcafé van 2011 toonden zij hun visie op deze ontwerpvorm.

De avond vond plaats in de feestelijk versierde Dudok Arnhem. Het publiek liet haar interesse in het onderwerp blijken door na afloop van iedere presentatie boeiende vragen te stellen.

Evert Nijland was de perfecte persoon om het jaar van het ambacht af te sluiten. Hij houdt ervan om verschillende materialen en technieken te gebruiken, maar wil zich daarbij niet laten sturen door zijn technische beperkingen. Daarom werkt hij graag samen met ambachtslieden, zoals ijzergieters, glasblazer en wevers. Zij zorgen ervoor dat de kwaliteit van het eindresultaat hoog is. Zijn rol in het proces is om het materiaal betekenis te geven. Het gevaar bij glas is bijvoorbeeld, dat het er wel mooi uitziet, maar dat het nietszeggend is. Om dat gevaar te ontwijken bedacht hij, samen met een glasblazer, een nieuwe techniek om een koraal-achtige vorm te maken. Op de vraag uit het publiek wat de betekenis van zo'n werk dan precies is, antwoordde Nijland dat hij zoekt naar de schoonheid van het ornament als motief uit de natuur. Door het te verwerken in een collier en op het lichaam te dragen, gaat het uiteindelijke werk ook over de relatie tussen mens en natuur.

Liesbet Bussche begon haar presentatie met een serie afbeeldingen die ze op internet had gevonden en waarin objecten ineens de betekenis van een sieraad lijken te krijgen: een om de hals gehangen fietsketting, protestbord, zwemband of sliert worsten wordt een collier; mobiele telefoons die door enorme oorgaten worden gestoken, worden “oorbellen”. In haar eigen werk is ze ook op zoek naar de reikwijdte van het sieraad. Ze is vooral bekend geworden met haar “stedelijke sieraden”, waarin een verkeersbord met een kleine aanpassing een button wordt. Een keten die tussen twee palen gespannen is, wordt door toevoeging van een hangertje, omgetoverd tot een ketting. Ter gelegenheid van de tentoonstelling Ontketend! Grenzeloze Sieraden is een aantal van haar werken ook in Arnhem te zien: langs de Utrechtseweg, richting het MMKA. In die projecten worden stedelijk elementen dus veranderd in objecten die doen denken aan sieraden, maar die niet om het lichaam gehangen kunnen worden. Zo onderzoekt ze de traditie, functie en grenzen van het sieraad. Daarnaast gaat haar werk ook over de scheiding tussen de publieke open ruimte en de intimiteit van sieraden. Ze vindt het ook spannend dat haar werken soms worden gestolen, omdat ze dan nog weer een nieuwe betekenis kunnen krijgen. Aan het eind werd haar gevraagd of ze de interactie met het publiek ook onderdeel wil laten worden van het werk. Daarop antwoordde ze dat de communicatie met het publiek wel onderdeel is van haar werk, maar dat ze het niet als haar doel ziet de reacties in haar werk te vangen.

Marcel van Kan is project manager bij Atelier Ted Noten. Hij begon zijn presentatie met een filmpje van een man die in New York, als urban golddigger zijn dagen vult met het speuren naar restjes goud en edelstenen die in het New-Yorkse gouddistrict verloren worden. Van Kan koppelde dit aan de missie van Atelier Ted Noten om verhalen te vertellen die gewoon op straat liggen. Voor een tentoonstelling in het Zuiderzee museum verdiepten de medewerkers van Atelier Ted Noten zich, bijvoorbeeld in de ambachtelijke tradities rondom de Zuiderzee. Ze kwamen er achter dat vissers uit Urk traditioneel vaak een gouden oorbel hadden waarmee, mochten ze komen te overlijden, een graf kon worden betaald. Atelier Ted Noten ontwierp toen een enorm collier dat in verhouding vandaag de dag gebruikt zou kunnen worden een begrafenis te bekostigen. Verder werd een aantal gouden oorbellen met hedendaagse IJselmeerse motieven zoals watersporters en windturbines bedacht. In andere projecten gaat Atelier Ted Noten ook op zoek naar manieren om een interactie aan te gaan met de lokale omgeving en met het publiek. Het meest recente project is “smartphonejewels.com” in opdracht van het Museum voor Moderne Kunst Arnhem. Bezoekers treffen op een route door de stad een aantal afbeeldingen van sieraadvormen aan, waarin een QR-code opgesloten zit. Door deze met hun smartphone te scannen, krijgen ze informatie over, bijvoorbeeld, bloeddiamanten. Als je alle codes hebt gescand, kun je in het museum een echt sieraad van Ted Noten ophalen.

Tijdens de avond toonden de sprekers dus vooral de reikwijdte van het sieraad. De bijna oneindige mogelijkheden ervan maken het wat mij betreft één van de meest interessante ontwerpvormen. Hopelijk hebben OPA's ontwerpcafé en de tentoonstelling in het MMKA ook vele anderen enthousiast gemaakt voor het sieraad!

tekst: Paula van Strien
Foto's: Eva Broekema