Er is veel te zeggen over duurzaamheid in deze tijd. We worden overspoeld met aansporingen tot duurzaam ondernemen, duurzaam investeren, duurzaam bouwen, en het bouwen aan een duurzame samenleving. Het oude denken is volgens velen op een doodlopende weg beland. Het idee dat er aardse bronnen tekort zouden zijn, is achterhaald. We moeten er alleen wel op een andere manier over gaan nadenken. Er is geen te kort, wij doen de aardse bronnen tekort. Wij creëren schaarste door er verkeerd mee om te gaan. OPA is benieuwd naar de waarde en invloed die ontwerp en ontwerpers in deze veranderende tijden (kunnen) hebben. Wat betekent duurzaamheid voor het ontwerpveld? Hoe vanzelfsprekend is duurzaam ontwerpen eigenlijk?

In dit eerste ontwerpcafé rondom het jaarthema Duurzaamheid (2009-2010) zullen we een kijkje nemen in de geschiedenis van duurzaam denken en duurzaam ontwerpen. Duurzaamheid is namelijk geen nieuwe begrip van de 21e eeuw, maar kent een rijk verleden met initiatieven die een succes zijn geworden of juist een stille dood zijn gestorven.

Leen Dresen, onderzoeker aan de Radboud Universiteit Nijmegen, zal ingaan op de geschiedenis van het denken over duurzaamheid. Belangrijke momenten die een knooppunt in de geschiedenis hebben gevormd zal zij aan de hand van inspirerend beeldmateriaal tot leven wekken.

Ontwerpers hebben zich reeds vanuit verschillende invalshoeken bezig gehouden met duurzaam ontwerpen. De termen recycling, repairing en cradle to cradle kennen de meeste mensen wel. Diana de Graaf is cradle to cradle adviseur en werkt voor BECO. Zij zal vertellen welke ontwerpen en ontwerpers zich op verschillende manieren met duurzaamheid hebben bezig gehouden en wat de volgende stap naar de toekomst kan zijn.

In het kader van duurzaamheid werkte OPA i.s.m. Alliander, de gemeente Arnhem en Syntens de afgelopen maanden aan vraagstukken over elektrisch rijden. We sluiten de avond af met een presentatie van de Pressure Cooker over elektrisch rijden, waar door een zestal Arnhemse ontwerpers tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven een dag lang aan werd gewerkt. Elektrisch rijden komt steeds meer onder de aandacht en de techniek gaat snel vooruit. Deelnemende ontwerpers waren: Debbie Wijskamp (product design), Inge Uittenbogaard (fashion design), Joost Overbeek (graphic design), Theo Reesink (landscape architecture), Mars Holwerda (product design/presentator) en Tomas Postema (sound design). Richard Vijgen ontwikkelde een digitaal presentatieconcept dat deze avond voor het eerst in Arnhem te zien zal zijn.

Info
Datum: Dinsdag 17 november 2009
Aanvang: 20.00 uur, zaal open 19.30 uur
Locatie: Showroom Arnhem, Kleine Oord (naast het Stadsatelier op nr. 179), Arnhem
Entree: 5 euro. Studenten en Club OPA en Familie van OPA: gratis.
Meer info: www.o-p-a.nl

Ontwerp affiche: Present Projects (www.presentprojects.com). Wil je ook een keer een affiche voor een ontwerpcafé ontwerpen, stuur dan een mail naar Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken .

Later is Nu. Verleden en toekomst van duurzaam ontwerpen.

Het ontwerpcafé van 17 november draaide rond de vraag: wat is de geschiedenis van duurzaam ontwerpen en wat kunnen we daarvan leren? Drie lezingen vormden samen een inspirerende inleiding op het onderwerp.

Minder of toch meer
Duurzaamheid is het thema van dit OPA-seizoen. Origineel kan het bepaald niet genoemd worden, wel zeer relevant. Dat bleek al uit het verhaal van Leen Dresen, onderzoeker aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Aan de hand van veel beeld (ze had haar publiek goed ingeschat…) liet Dresen zien hoe het thema al sinds de vroege jaren ’70 aanwezig is en sindsdien door de jaren heen in een aantal golven de kop op steekt.
Belangrijk verschil met de ideologisch geladen golven van de jaren ’70 en ‘80: tegenwoordig worden de nadruk op kleinschaligheid en soberheid uit de eerste golf en het win-win-principe van de tweede gecombineerd tot een pragmatisch geheel. De oplossing van de problemen wordt nog steeds gezocht in nieuwe, duurzame producten en technologie, maar aandacht voor versobering is niet meer taboe.

De ontwerper als probleem
Diana de Graaf is adviseur op het gebied van duurzaamheid. Zij blikte terug op 15 jaar duurzaam ontwerpen in Nederland. Ze noemde onder andere pionier René Kemna die in de jaren ’80 voor het eerst producten ontwierp op basis van een energie-analyse. In 2007 verscheen het boek Cradle to Cradle. Dat had en heeft een enorme impact, vooral vanwege het positieve wereldbeeld en de concrete werkwijze die het aandraagt.
Intussen worden de problemen (klimaat, afval) alsmaar groter. Vanuit het publiek werd dan ook geopperd dat ontwerpers misschien wel niet de oplossing van het probleem zijn, maar juist een onderdeel ervan. Het idee dat er steeds maar nieuwe producten ontworpen moeten worden leidt vooral tot nog meer spullen, nog meer energieverbruik, nog meer afval.

Open Source
Na de pauze ging het over een andere boeg. Chris Willemsen van Syntens en ontwerpers Richard Vijgen en Mars Holwerda vertelden over de Pressure Cooker die tijdens de Dutch Design Week werd gehouden. Zeven Arnhemse ontwerpers uit verschillende disciplines bogen zich een dag lang over het thema elektrisch rijden. Doel: de elektrische auto bevrijden uit het corset van een technologische benadering, en er eens op een heel andere manier naar kijken. En vragen stellen. Is het wel nodig dat we ons onderscheiden met onze auto? Wat zou er gebeuren als je alleen een basisauto met varianten daarop zou maken? Wat kun je doen met kleur, met geluid? Welke kansen biedt de ‘stille’ auto voor een opener, transparanter vervoermiddel?
Holwerda, zelf deelnemer aan de workshop, keek er met heel veel plezier op terug. “Het is ontzettend leuk om met meerdere ontwerpers samen aan iets te werken”, vertelde hij, “En wanneer krijg je de kans om ongecensureerd in elkaars schetsboeken te kijken?”
Een schoolvoorbeeld van open source-ontwerpen dus. Dat roept ook de vraag op hoe het nu verder gaat: wat gebeurt er met al die ideeën? Misschien iets voor een volgend ontwerpcafé. Deze eerste aflevering in de serie ‘duurzaamheid’ smaakte in elk geval naar meer.

Door: Marlies Hummelen
Foto's: Zefanja Hoogers