Emissienormen, recycling, biodiversiteit, alternatieve hulpbronnen… het begrip duurzaamheid levert een ware kluwen aan ideeën en criteria op. Hoe vind je als ontwerper een geschikt begindraadje?

Sinds de mislukte klimaattop in Kopenhagen overvalt menigeen een gevoel van machteloosheid bij de gedachte aan alle milieuproblemen. Een mogelijke oppepper: mensen die het kunnen weten huldigen de opvatting dat echte veranderingen in deze tijd juist van onderop moeten komen. En in dat verband hebben juist ontwerpers de mogelijkheid om echt iets te veranderen.
Hoe te beginnen? De OPA-bijeenkomst van 19 januari (gepresenteerd door onze kersverse directeur Ingrid Kresse!) gaf alvast een mooie voorzet, met drie zeer verschillende sprekers.

Mark Goedkoop, van huis uit industrieel ontwerper, is oprichter van PRé Consultants. Zijn bedrijf houdt zich al jaren bezig met het ontwikkelen van methodes om de milieubelasting van producten in kaart te brengen. Goedkoop wees op de specifieke milieuvalkuilen in een ontwerpproces. Tijdens het ontwikkelen van ideeën is er vaak geen tijd voor uitgebreide studies. En als de ontwikkeling al wat verder gevorderd is, is het meestal te laat voor fundamentele wijzigingen.
Toch is het de moeite waard om tijd uit te trekken voor wat rekenwerk. Het meeste onderzoek daarvoor is al gedaan: welke vormen van milieubelasting zijn er, welke kengetallen horen daarbij en hoe weeg je de verschillende vormen tegen elkaar af?
Goedkoop gaf het voorbeeld van een koffiezetapparaat. Eerste vraag: wat is er nodig om dat te produceren? En vervolgens: welke aspecten daarvan zijn het meest belastend voor het milieu? In het geval van de koffiezetter zijn dat met afstand: het filterpapier en het elektriciteitsverbruik. Dat betekent dat een apparaat met een goede isolatiekan waarschijnlijk meer milieuwinst oplevert dan een volledig recyclebaar apparaat dat 20 jaar meegaat.
Om deze materie en de bijbehorende cijfers inzichtelijk en toepasbaar te maken, ontwikkelde Goedkoop de Eco-indicator. Dit ‘meetinstrument’ is gratis te downloaden. Door een speciaal formulier in te vullen kun je stap voor stap uitzoeken hoe je ontwerp het er vanaf zou brengen in milieutermen.

Marina Toeters is modeontwerper met een passie voor technologie. Als ontwerper kwam ze moeilijk aan de bak in de conservatieve wereld van de High Tech textielindustrie. Daarom startte ze zelf een project waarbij ze met verschillende producenten samenwerkt aan nieuwe, modieuze toepassingen van textieltechnologie. Dat leverde fascinerende experimenten op met regenjacks van volledig reflecterende stof, jassen gemaakt op basis van een bodyscan en werkkleding van bamboevezels.
Duurzaamheid was een van de criteria die ze hanteerde, naast ‘bescherming’ en ‘communicatie’. Onze vertrouwde beelden bij duurzame textiel blijken overigens vaak niet te kloppen. Zo zijn natuurlijke vezels lang niet altijd duurzaam (katoen!) terwijl polyester veel beter scoort dan je zou verwachten.

Na de pauze maakte ontwerper Christien Meindertsma ons deelgenoot van haar heel eigen opvattingen over duurzaamheid. Zij heeft vooral een sterke behoefte om te weten waar een product vandaan komt. En dan niet in de vorm van een groengetint marketingverhaal, maar heel letterlijk: het verhaal achter dat ene specifieke ding. Zo maakte ze ooit truien van de wol van één schaap, compleet met ‘paspoort’. Elke trui was daardoor anders van kleur en formaat.
Ze werd bekend met haar boek ‘Pig 05049’, waarin ze nauwgezet archiveerde wat er zoal gemaakt wordt van één varken. Dat leverde 185 verschillende producten op. Zelfs in sigaretten en kogels bleek materiaal te zitten dat van varkens afkomstig is.
Meindertsma werkt vaak aan speciale projecten in opdracht van bijvoorbeeld het Zuiderzeemuseum of de Amerikaanse National Conservacy. Daarnaast probeert ze, met behoud van haar uitgangspunten, producten voor de consumentenmarkt te ontwerpen. Het feit dat haar spullen door mensen ‘in hun leven worden opgenomen’ is voor haar het ultieme compliment.

Door: Marlies Hummelen
Foto’s: Zefanja Hoogers